ของเล่นที่ผู้ใหญ่ซื้อเก็บ มาจากไหน เล่าที่มาของวงการอาร์ตทอยแบบกว้างๆ

19 กันยายน 2569

ครั้งหนึ่งของเล่นมีเจ้าของได้แค่แบบเดียว คือเด็ก เมื่อโตขึ้น รถไขลาน ตุ๊กตา และหุ่นยนต์พลาสติกก็ถูกส่งต่อให้น้อง ใส่ลังเก็บขึ้นห้องใต้หลังคา หรือหายไปพร้อมวัยเด็ก

แต่ลองมองชั้นในห้องผู้ใหญ่ทุกวันนี้ หลายห้องมีฟิกเกอร์ตัวเล็กยืนเรียงอยู่ข้างหนังสือ บางตัวมีกล่องวางคู่กัน บางตัวมีชื่อศิลปินกำกับไว้ใต้ฐาน ของเหล่านี้ไม่ได้ถูกซื้อมาให้ลูกเล่น แต่ผู้ใหญ่ซื้อให้ตัวเอง การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้เกิดชั่วข้ามคืน และเรื่องที่มาของมันก็ช่วยให้เข้าใจว่าทำไมของบนชั้นเราถึงหน้าตาเป็นแบบนี้

จากของเล่นในวัยเด็ก สู่ของที่ผู้ใหญ่ไม่อยากทิ้ง

จุดเริ่มต้นอาจอยู่ที่ความรู้สึกง่ายๆ คือความคิดถึง คนที่โตมากับการ์ตูนหรือของเล่นยุคหนึ่ง เมื่อมีรายได้ของตัวเอง ก็เริ่มตามหาของที่เคยมีหรือเคยอยากได้ตอนเด็ก ตลาดของเล่นเก่าและงานแลกเปลี่ยนของสะสมจึงค่อยๆ เติบโตขึ้น

ผู้ผลิตเห็นความต้องการนี้ จึงเริ่มทำของเล่นที่ตั้งใจขายให้ผู้ใหญ่ตั้งแต่แรก ทั้งรุ่นที่ผลิตซ้ำจากแบบเดิมและรุ่นที่ทำใหม่ให้ละเอียดขึ้น ถึงตรงนี้ของเล่นไม่ได้มีไว้เล่นอย่างเดียวอีกต่อไป แต่มีไว้มอง เก็บ และเล่าเรื่อง ใครที่กำลังลังเลระหว่างของสองแบบนี้ ลองดูวิธีแยกของทำใหม่สไตล์ย้อนยุคออกจากของรุ่นแรกจริง

เมื่อศิลปินเริ่มใช้ของเล่นเป็นผืนผ้าใบ

ช่วงต่อมา คนที่ทำงานศิลปะ นักวาดภาพประกอบ และนักออกแบบกราฟิก เริ่มมองว่าตัวฟิกเกอร์ก็เป็นพื้นที่แสดงงานได้ไม่ต่างจากกระดาษหรือผนัง พวกเขาออกแบบตัวละครของตัวเอง ไม่ได้อิงการ์ตูนหรือภาพยนตร์เรื่องใด แล้วนำไปผลิตเป็นของเล่นวัสดุไวนิลหรือเรซินในจำนวนไม่มาก

ความต่างสำคัญอยู่ตรงนี้ ของเล่นทั่วไปถูกออกแบบมาเพื่อขายตัวละครที่คนรู้จักอยู่แล้ว แต่ของเล่นแนวนี้ขายตัวตนของคนออกแบบ ลายเส้น อารมณ์ขัน และมุมมองของศิลปินคนนั้นคือเหตุผลที่คนซื้อ นี่คือจุดที่คำว่า “อาร์ตทอย” หรือ “ดีไซเนอร์ทอย” เริ่มมีความหมายของตัวเอง

วัฒนธรรมสตรีทกับร้านเล็กๆ ในเมือง

วงการนี้เติบโตใกล้ชิดกับวัฒนธรรมสตรีท ทั้งงานกราฟฟิตี เสื้อผ้าแนวสตรีท ดนตรี และร้านเล็กๆ ที่ขายของทำมือหรือของจากศิลปินอิสระ ในเมืองใหญ่บางแห่งของเอเชียและที่อื่นๆ ร้านลักษณะนี้กลายเป็นที่พบปะของคนชอบของแปลกตา งานเปิดตัวตัวใหม่กลายเป็นเหมือนงานนิทรรศการย่อมๆ

การผลิตจำนวนจำกัดเป็นธรรมชาติของยุคนี้ ส่วนหนึ่งเพราะศิลปินอิสระไม่มีทุนผลิตครั้งละมากๆ อีกส่วนเพราะความไม่ซ้ำใครเป็นเสน่ห์ของงานแนวนี้ ตัวละครที่หน้าตาไม่ได้น่ารักตามขนบ บางตัวดูประหลาด บางตัวดูซน ก็ได้ที่ยืนในวงการนี้ เรื่องนี้มีคนตั้งคำถามไว้น่าสนใจว่าทำไมตัวละครหน้าตาประหลาดแต่น่ารักถึงชนะใจคน

กล่องสุ่มเปิดประตูให้คนทั่วไป

ถ้าวงการยังอยู่แค่ในร้านเล็กและงานศิลปะ ก็คงเป็นของเฉพาะกลุ่มต่อไป สิ่งที่ทำให้มันขยายวงคือรูปแบบกล่องสุ่ม ฟิกเกอร์ขนาดเล็กลง ผลิตได้มากขึ้น ขายในร้านทั่วไปและห้างสรรพสินค้า คนที่ไม่เคยเข้าร้านของเล่นสะสมเลยก็หยิบกล่องเล็กๆ ติดมือกลับบ้านได้

การเปิดกล่องแล้วลุ้นว่าจะได้ตัวไหนทำให้ของเล่นแนวนี้กลายเป็นเรื่องที่คุยกันได้ในวงกว้าง โซเชียลมีเดียยิ่งทำให้ภาพชั้นของสะสมและคลิปแกะกล่องแพร่ไปไกล แต่ความสนุกแบบนี้ก็มาพร้อมเรื่องที่ต้องระวัง โดยเฉพาะการใช้เงินเกินตัวไปกับการสุ่ม การตั้งงบให้ตัวเองและเลือกซื้อแบบรู้ตัวจึงสำคัญตั้งแต่กล่องแรก

เรื่องเล่าในอดีตช่วยให้เข้าใจชั้นของวันนี้

การรู้ที่มาของสิ่งหนึ่งทำให้เรามองมันต่างไป ไม่ใช่แค่ของเล่น ประวัติศาสตร์ไทยก็มีเรื่องที่พออ่านแล้วมองเมืองเปลี่ยนไปเหมือนกัน อย่างเรื่องเล่าว่าสมเด็จพระนารายณ์โปรดประทับที่ลพบุรียาวนานกว่าอยุธยา ซึ่งทำให้คนที่ไปเยือนเมืองนั้นเห็นโบราณสถานด้วยสายตาอีกแบบ ของบนชั้นก็เช่นกัน เมื่อรู้ว่ามันเดินทางมาจากความคิดถึงวัยเด็ก จากงานของศิลปิน และจากวัฒนธรรมของคนในเมือง เราก็จะมองฟิกเกอร์ตัวเล็กๆ นั้นมากกว่าแค่พลาสติกที่ลงสีสวย

ในบ้านเราเอง วงการนี้มีทั้งศิลปินไทยที่ออกแบบตัวละครของตัวเอง งานแสดงและงานตลาดศิลปะที่คนสะสมไปพบกัน และกลุ่มออนไลน์ที่แลกเปลี่ยนความรู้กันทุกวัน สิ่งเหล่านี้ทำให้อาร์ตทอยไม่ได้เป็นแค่สินค้านำเข้า แต่กลายเป็นพื้นที่ที่คนไทยมีส่วนสร้างด้วย

มองไปข้างหน้า วงการนี้น่าจะยังขยับไปหลายทางพร้อมกัน ทางหนึ่งคือศิลปินอิสระที่มีช่องทางเจอผู้ชมได้ง่ายขึ้น อีกทางคือของสะสมที่เริ่มผสมกับโลกออนไลน์มากขึ้น ซึ่งคนสะสมควรเข้าใจความต่างระหว่างของที่จับได้บนชั้นกับของที่อยู่ในหน้าจอไว้ก่อน และอีกทางคือคนสะสมเองที่อาจหันมาให้ค่ากับเรื่องราวเบื้องหลังงานมากกว่าความหายาก ไม่มีใครบอกได้แน่ว่าทางไหนจะชัดที่สุด แต่ตราบใดที่ยังมีคนอยากวางสิ่งที่ทำให้ยิ้มได้ไว้ข้างหนังสือ ชั้นของสะสมในห้องผู้ใหญ่ก็คงยังมีที่ว่างให้ตัวใหม่เสมอ